Overzicht   Vorige

Inhoud

Gedateerd oktober 2026.

Groene Kerk(en)gangers


Alain Verheij

Beste Alain,

Deze bijeenkomst van Vorming en Toerusting in Barendrecht over Geld en GoEd ligt vast nog wel vers in je geheugen.
Mag ik me even voorstellen: Han de Bruijn, ik ben natuurkundig / wiskundig ingenieur (ir.), met pensioen.
Ik was degene die de allereerste vraag stelde, over het gouden kalf. En ook de allerlaatste: over geld als god.

Wat zijn de eigenschappen van God? Laten we beginnen met almachtig. En laten we Google AI eens raadplegen:
"The almighty dollar" is an English idiom, coined by Washington Irving in 1836, that satirizes the worship of wealth and money by comparing it to a deity. The phrase implies that money is a powerful, all-controlling force, a sentiment echoed in popular culture through songs like Ozzy Osbourne's "The Almighty Dollar" and various books [ .. ]

OK, almachtig. Wat is een andere eigenschap van God? Ik denk dat één van de belangrijkste is: onsterfelijkheid.
Wat mijns inziens onvoldoende uit de verf kwam is dat goud een onbederfelijk materiaal is en daarom zo geschikt om er een afgod van te maken.
Vraag: heeft ook ons geld de eigenschap van onsterfelijkheid? Ik denk dat het antwoord op de vraag "ja" moet zijn.

Om een lang verhaal kort te maken voeg ik een mail toe (bijlage) die destijds aan Maarten van Boekel is verstuurd.
Belangrijk in dit verband zijn twee verwijzingen naar mijn website:

  1. Rente DOOR Afschrijving
  2. Interest BY Depreciation
Ik ben benieuwd wat je ervan vindt.

Met vriendelijke groet,

Han de Bruijn

P.S. Deze brief is element van mijn verzameling Brieven aan dovemansoren
Goedenavond Maarten,

Naar aanleiding van ons indringende gesprek vanochtend in het kerkzaaltje.

Jij mag dan wel denken dat een studie economie gevolgd door een studie theologie een "mislukte" opeenvolging van zaken is. Maar ik ben het daar helemaal niet mee eens. lk denk dater een heel andere betekenis aan zo'n levensloop kan warden toegekend. Voor het begrijpen van de moderne tijd is Godsdienst versus Economie namelijk DE gouden combinatie, daar ben ik van overtuigd.

De godsdienstige kant van het verhaal wordt meesterlijk weergegeven in het verhaal van het Gouden Kalf,
Exodus 32. Deze bijbeltekst komt maar eens in de drie jaar ter sprake in de katholieke eredienst, namelijk als eerste lezing op de 24ste zondag door het jaar C. Alles draait om het Eerste Gebod van de Tien: Exodus 20:3 U zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben. Exodus 20:4 U zult voor uzelf geen beeld maken, geen enkele afbeelding van wat boven in de heme/, of beneden op de aarde of in het water onder de aarde is. Exodus 20:5 U zult zich daarvoor niet neerbuigen, en die niet dienen [ .. ]. (Het tweede en derde gebod waren destijds aanleiding tot de beeldenstorm. Geen wonder dat er meer aandacht aan wordt besteed in de protestantse kerken dan bij ons)

Het is geen geheim dat het Gouden Kalf vaak geassocieerd wordt met het (grote) Geld. En ik denk dat dit verband inderdaad moet worden gelegd. Dit brengt ons bij de andere kant van "onze" medaille: de Economie. lk zal je nu een handvat geven uit eigen onderzoek. Een waarschuwing vooraf: je wordt er misschien wijzer van, maar niet gelukkiger.

- Rente DOOR Afschrijving

De kern van dit verhaal is dat rente (onvriendelijk aangeduid als woeker) ontstaat door afgodendienst: het Geld dus als God.
Aan het geld worden goddelijke eigenschappen toegekend. De voornaamste is onsterfelijkheid. Daar komt rente in wezen vandaan. Heel kort door de bocht: rente is geld voor de wederopbouw. Maar wederopbouw betekent dat er eerst vernietiging (de "Afschrijving") moet hebben plaatsgevonden. Vernietiging loont: zonder vernietiging / oorlog is er geen (positieve) rente.

Geen blijde boodschap. Geen fijn vertrekpunt. Maar zo ziet volgens mij de naakte kern van onze maatschappij eruit.

Hartelijke groeten en je bent uiteraard vrij om te geloven of niet,

Han

P.S. Deze brief is element van mijn verzameling Brieven aan dovemansoren

Paul Schenderling


Het begrip "fossiel"

Geachte heer Schenderling / Beste Paul,

Het is mijn bedoeling om aanwezig te zijn bij uw lezing op 15 september in Barendrecht: zie hierboven.
Als voorbereiding heb ik me enigszins verdiept in materiaal op de site van
Postgroei. Bijvoorbeeld deze:
Goed nieuws én kritische kanttekeningen rondom klimaattop.
Er zijn heel wat zaken op deze pagina waar ik een kanttekening bij zou kunnen plaatsen, maar laten we ons beperken tot het woord "fossiel".

Het lijdt (ook bij mij) geen twijfel dat Steenkool een echte fossiele brandstof is. Geen discussie op dit punt.

Dit ligt iets subtieler bij Aardolie. Citaat: In theorie kan een verwaarloosbaar klein deel van de aardolie een niet-fossiele (niet-organische) oorsprong hebben: zogenaamde abiotische olie.
Een verwaarloosbaar klein deel? Daar ben ik niet zo zeker van, getuige een andere webpagina: Abiogenic petroleum origin.

Volgende vraag: Is Aardgas van organische of anorganische oorsprong? Citaat:
Een team van Indiana University onder leiding van Henry Scott bracht calciet (CaCO3), ijzeroxide (FeO) en water (H2O) in een laboratorium onder een hoge druk van vijf tot elf gigapascal. Tegelijkertijd werden deze stoffen verwarmd met behulp van een laser. Op deze wijze werden de omstandigheden die op 10 kilometers diepte in de aardkorst moeten heersen, nagebootst. Tijdens het experiment werd methaan (CH4) gevormd. Dit voedde de discussie over een eventuele anorganische oorsprong van aardgas. Op de Saturnusmaan Titan en de planeet Mars komt ook methaan voor.

Wat Titan betreft is dat niet zo'n klein beetje! Drie citaten uit deze Wikipedia pagina:
1. Metingen tijdens deze passages [van de Cassini-Huygens sonde] maakte duidelijk dat Titan meren en zeeën van vloeibare koolwaterstoffen heeft, vooral rond de noordpool.
2. Er is wel voldoende vloeibaar ethaan, methaan en propaan beschikbaar om op de winterpool meren en zelfs een paar zeeën te vormen.
3. Toch heeft het klimaat van Titan in zeker opzicht veel weg van dat van de Aarde, doordat methaan voor een groot deel dezelfde functies vervult als water op Aarde.

Heb ik mijn punt gemaakt? Het gaat er niet om of we olie en gas moeten blijven verstoken. Misschien liever niet.
Maar waar het mij om gaat is de vraag of olie en gas inderdaad van fossiele oorsprong zijn.
En of er enkel om deze reden, krachtens de definitie van fossiel, grenzen aan de groei worden gesteld.

Ben benieuwd naar uw commentaar. Tekent met vriendelijke groet en tot ziens over 10 dagen,

Han de Bruijn
(gepensioneerd ingenieur met afstudeerrichting theoretische natuurkunde)

P.S. Deze brief is element van mijn verzameling Brieven aan dovemansoren


P.S. Dit artikel nog als aanvulling op mijn vorige mail:

Koolwaterstoffen uit de diepte: wat als aardolie helemaal niet afkomstig is van dode dinosaurussen?

Disclaimer: de site als geheel bevat materiaal van zeer uiteenlopend gehalte, en dat is een understatement.

M.v.g. ir. Han de Bruijn
Beste Paul Schenderling,

Afgelopen dinsdagavond in Barendrecht was ik degene die de microfoon kennelijk te lang probeerde vast te houden.
Om dan nu mijn betoog af te maken volgt een van de mijns inziens meest toepasselijke gedeelten uit het Oude Testament.

Exodus 32 vers 19: En het gebeurde, toen hij in de nabijheid van het kamp kwam en het kalf en de reidansen zag, dat Mozes in woede ontstak.
Hij wierp de tafelen uit zijn handen en sloeg ze onder aan de berg in stukken.


Vertaald naar onze tijd: waar het geld tot God wordt verheven, gaan de Tien Geboden aan gruzelementen.

Ik heb je gewezen op deze documentaire: Hoe jouw 'groene stroom' bijdraagt aan ontbossing | Zembla .
Zelf zou ik er geen beter commentaar op kunnen geven als hier in Wynia's week .

De weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen. Mijn "fossiel" is lang niet zo erg als jouw "bio".
Sterk overdreven natuurlijk.
Er zitten goede elementen in jouw verhaal, maar als geheel genomen: is het niet te mooi om waar te zijn?

En hoe vaak hebben we dit al niet geprobeerd: neem de Club van Rome , het Conciliair Proces (1985).
Daar weet ik trouwens nog een heleboel van te vertellen.

En, o ja, wij kachelen geregeld met onze benzineauto door de Laan van Duurzaamheid in Amersfoort.

Met vriendelijke groet,

Han de Bruijn

P.S. Deze brief is element van mijn verzameling Brieven aan dovemansoren
Geldschepping en woeker

Goedemiddag Paul en de anderen,

Met aandacht heb ik geluisterd naar de
podcast Veelgestelde vragen over geld (geldschepping, groeidwang, MMT, crypto's, CBDC's en meer). Enkele momenten uit deze podcast wil ik graag hier behandelen. Daarbij zal ik putten uit wat ik jaren geleden al over Economics / Economie heb gepubliceerd op een eigen website. En nee, deze website is officieel niet "beveiligd" maar dat is louter vanwege de kosten en administratieve rompslomp. U loopt geen enkel risico. Maar goed, enkele momenten dus.

17:35. en Marx dan daarna, in Das Kapital, wat ik anderhalf jaar geleden las, eenzelfde soort analyse maakt [ .. ]
19:39. Er is een experiment geweest tussen de Sovjet-Unie en Cuba. Die hebben op een gegeven moment ergens in de jaren zestig gezegd: wij ruilen een arbeidsuur tegen een arbeidsuur; we halen het geld ertussenuit.

Wellicht interessant in dit kader is LETS, afkorting van Local exchange trading system.
Genoemd experiment is geheel conform De WaardeLeer van Marx zoals uitgelegd op mijn website. De clou is inderdaad het ARBEIDSUUR. Maar hoe kom je erachter wat een arbeidsuur waard is? Hoe bereken je bijvoorbeeld Loon naar Prestatie ?

23:25. Ik had eerder al genoemd het graan. Dat werd dus minder waard als je het oppot. En geld wordt dankzij rente - als er rente bestaat in ieder geval - meer waard als je het oppot.
24:20. En dan heeft dus degene die het geld kan uitlenen zoveel macht dat hij dus ook absurde rente [?] kan vragen [zo] ontstaat er dan in de geschiedenis altijd woeker. Heeft een hele negatieve connotatie [?] en heeft er dus ook voor gezorgd dat in verschillende religies, in de Islam nog steeds, en in het Christendom en Jodendom vroeger ook [woeker verboden is]

Over woeker(polissen) gesproken, misschien herinnert iemand zich nog de Dirk Scheringa Bank (DSB), en hoe die onderuit werd gehaald door toedoen van Pieter Lakeman.
Op mijn website is dit het hoofdstuk Rente DOOR Afschrijving (Nederlands) en Interest BY Depreciation (Engels). Het is opmerkelijk dat geen enkele econoom Rente in verband brengt met Vernietiging. En het is voor mij onbegrijpelijk dat een econoom die gelovig is niet inziet dat Rente samenhangt met onze afgodendienst aan het Geld. Maar als ik gelijk heb, dan is dit duidelijk een ongemakkelijke waarheid, meer nog dan het volgende: geldschepping uit het niets. En hoe ga je het Eerste Gebod uitleggen aan mensen in een seculiere samenleving? Enfin, zie de bijlage voor meer details.

30:41. Toen ik economische theorie doceerde aan de universiteit Tilburg konden mijn studenten het eigenlijk niet geloven
[ .. ] Commerciële banken mogen ook geld scheppen uit het niets.

Op mijn beurt ben ik verbaasd dat deze studenten het eigenlijk niet konden geloven. Het is immers allang bekend. Bij het Conciliair Proces (1985) is het thema "geld uit het niets" volop ter sprake gekomen, met name onder regie van Aktie Strohalm. Er was destijds ook een website van De Hofnar, met complete hoofdstukken over Geldschepping. Merkwaardig is dat ik van deze briljante auteur niets meer heb kunnen terugvinden, na misschien wel zijn laatste woorden, over "het recht om vergeten te worden". Niet helemaal. overigens Hier volgt een Google AI overzicht op de prompt "hofnar geldschepping".
Historisch gezien was de hofnar de enige persoon die de koning de ongezouten waarheid mocht vertellen zonder te worden gestraft. In de context van het moderne financiële systeem fungeren critici als de 'hofnarren' van de politiek en de bankensector. Ze houden de machthebbers een spiegel voor over geldschepping: het proces waarbij commerciële banken het overgrote deel van ons geld (giraal geld) letterlijk 'uit het niets' creëren op het moment dat zij een lening verstrekken.

36:20. Er kan geen postgroei economie bestaan zolang we dit geldsysteem hebben. Dat kan wel degelijk.

Nee, Paul, dat kan absoluut niet. En trouwens, je spreekt jezelf tegen op het laatst:

01:11:10: Dat we iets met geldschepping totaal anders moeten gaan doen, dat staat als een paal boven water.

Dat de theoretische economie beter zijn best moet gaan doen staat voor mij als een paal boven water.

Met vriendelijke groet,

Han de Bruijn

P.S. Deze brief is element van mijn verzameling Brieven aan dovemansoren


Arbeidsuur en Crypto

Goedenavond Paul en de anderen,

Nogmaals. Met aandacht heb ik geluisterd naar de
podcast Veelgestelde vragen over geld (geldschepping, groeidwang, MMT, crypto's, CBDC's en meer). Over de laatste momenten van deze podcast wil ik het hier hebben. Maar een passage in het begin is voor wat volgt van belang:

17:35. en Marx dan daarna, in Das Kapital, wat ik anderhalf jaar geleden las, eenzelfde soort analyse maakt [ .. ]
19:39. Er is een experiment geweest tussen de Sovjet-Unie en Cuba. Die hebben op een gegeven moment ergens in de jaren zestig gezegd: wij ruilen een arbeidsuur tegen een arbeidsuur; we halen het geld ertussenuit.

De clou is inderdaad een ARBEIDSUUR. Het verzoek is om dit even te onthouden.

Helaas moet ik constateren dat vanaf minuut 54:00 de podcast ontaardt in trivialiteiten en zelfs aperte onjuistheden. Enigszins ongepast is daarom is deze betweterige, terloopse opmerking:

54:45. En om het voor luisteraars niet te ingewikkeld te maken ..

Kijk hoe hoogmoed komt ten val,
Krap na twee minuten al.

Alvorens over crypto te beginnen, hadden de sprekers in deze podcast zich beter moeten inlezen. Temeer omdat het vinden van een goede inleiding op internet bepaald niet te ingewikkeld is:

Wat is cryptomining? Definitie en uitleg

De clou van het verhaal wordt reeds onthuld in de tweede zin:
Om dit te doen, lossen mijnwerkers lastige wiskundige problemen op met behulp van krachtige computers.

De perversie van crypto's zou voor de rechtgeaarde lezer meteen duidelijk moeten zijn. Want hoe haal je het in je hoofd om een nietsnut die een computer aanzet, enkel om aan ARBEIDSUREN te komen in de vorm van cryptogeld, hoe kun je zo iemand vergelijken met een eerlijke mijnwerker die echte, ongezonde en zelfs gevaarlijke arbeid heeft verricht, misschien wel om de kolen te delven voor het gigantische energieverbruik dat nodig is voor jouw crypto-mining.

56:30. Echt geld heeft een anker .. uuhhmm .. [: beetje onzeker?] .. Terwijl crypto's geen anker hebben ..
57:50. Crypto's hebben geen anker, ze zijn ook niet gedekt door goud, ze zijn niet gedekt door wat dan ook

DAT IS DUS FOUT. Crypto's hebben wel degelijk een anker!
Ze zijn gedekt door datgene waarvan ik gevraagd heb om te onthouden: het ARBEIDSUUR.
Crypto is echt geld, de criminele perversie namelijk van eerlijke, zuurverdiende arbeidsuren.
Zij weten dat niet, maar zij doen het. (: Karl Marx, Het Kapitaal, hoofdstuk 1, paragraaf 4)

Tenslotte, hou me ten goede. Een ministerie van PostGroei zou zeker vooruitgang betekenen als men dat vergelijkt met ons onzinnige "Klimaat en Groene Groei".
"Gelijk van het genoeg", consuminderen, "Gerechtigheid, Vrede en Heelheid van de Schepping" (bijlagen hieronder), sommige dingen kunnen niet vaak genoeg worden herhaald. Maar helaas, Bijvoorbeeld het Conciliair Proces, waaraan ik destijds enthousiast heb deelgenomen, was al na een paar jaar jammerlijk mislukt. En ook nu weer bespeur ik onvoldoende kritische massa om de missie te laten slagen.

Met vriendelijke groet,

Han de Bruijn

P.S. Deze brief is element van mijn verzameling Brieven aan dovemansoren